14.9.2013
4.52 / 21 oy

Teknik Analiz indikatörleri

Teknik Analiz'de Hareketli Ortalamalar

En basit ve en popüler trend takip eden göstergelerin başında hareketli ortalama göstergesi gelir. Bu göstergenin kullanılmasında ortalaması alınacak günlük fiyat değerlerinin adedi sabit kalır fakat ortalamaların alındığı zaman aralığı değişir.

Hareketli Ortalama Nedir?

Matematik olarak; 3 için

Hareketli Ortalamalar = (Günl +Gün2 + Gün)> +............+

Gün(n)/n eşitliği ile ifade edilir. Bu eşitlikte (n) kaç günlük ortalamanın alınacağını gösteren keyfi seçilmiş bir değerdir. Günlük fiyatların, (örneğin, hisse senedinin günlük kapanış değeri) n adedi toplanır ve elde edilen toplam (n) değerine bölünür. Elde edilen bu değer son günün hareketli ortalama değeridir. Bir sonraki gün için, ilk gün kapanış değeri düşürülüp yeni günün kapanış değeri eklenerek aynı işlem yapılır. Bu işlemin her yeni gün için hesaplanması ile hareketli ortalama için grafik elde edilir. Bu yöntem ile hesaplanma çok kolay olmasına rağmen (n) değerinin seçimi de son derece zordur. Gerçekten her türlü hazır bilgisayar programı paketlerinde çeşitli hareketli ortalamalar bir tuş ile hesaplamasına karşı hiçbir bilgisayar programı (n) değerinin kaç günlük hareketli ortalama için ideal bir seçim olacağını bildiremez. (n) değerinin seçimi oldukça karmaşık olup uzun yıllar araştırıcı teknisyenleri çaresizliğe sürüklemiştir, (n) sayısı yüksek seçildiğinde (örneğin 200 haftalık hareketli ortalama) fiyat dalgalanmalarını çok geniş bir band üzerinden filtre edeceğinden borsada işlem sayısını azaltacak fakat kaybedilen pozisyonlara daha fazla zarar toleransı gösterecektir. Burada (n) değerinin yüksek tutulması büyük çapta fınans organizasyonlarının tercih ettiği uzun vadeli yatırımlar için uygun bir seçimdir. Küçük yatırımcılar ise (n) değerini seçerken fazla riske tolerans göstermek istemeyeceklerinden küçük tutmak zorundadırlar

Bu defa (n) değerinin küçük seçilmesi (örneğin 14 Günlük hareketli ortalama) göstergeyi çok hassas ve duyarlı hale getirerek daha sık işlem yapılmasına sebep olur. Küçük çapta portföy yöneticileri ve şahsi yatırımcılar genellikle bu tür işlem tarzını tercih ederler. Ayrıca yatırımcıların ilgilendiği işe bağlı olarak n değerinin seçimi önem kazanır. Örneğin, mücevherat yapımı ile ilgili bir tüccarın, altın fiyatlarının hafta içinde mümkün olduğu kadar düştüğü zamanı bekleyip, teknik göstergelerin çıkmağa başlaması anında altın alışı yapması için küçük (n) değeri kullanmasında yarar vardır. 200 haftalık hareketli ortalamal kullanan iş adamı kısa vadeli fiyat değişimlerinden yararlanamaz. Netice olarak çok sayıda (n) değeri farklı hareketli ortalamalar kullanılır ancak her seçimin ortak olduğu iki önemli faktör vardır; ilki yukanda bahsedildiği gibi (n) değerinin seçimi, diğeri ise bazı teknik analistlerin trendi teyid etmek amacı ile kabullendikleri risk tolerans bandı, (n) adedinin seçiminde, toplamı yapılan günlerin adedi ne kadar kısa ise hisse senetlerindeki fiyat dalgalanmalarına yada trenddeki değişmelere o kadar hassastır ve gerçek trendin başladığına ilişkin kesin bilgi veremez. Ayrıca yatırımcı, kullandığı sistemin hassas oluşundan ötürü sık sık işlem yaparak komisyon ödemesini artırır. Ortalaması alınan günlerin sayısı arttırıldığında bu tür problemler ortadan kaldırılmış olur fakat trendin oluştuğunu gösteren sinyal daha geç alınır. Bazı durumlarda sinyal geç verildiğinden trend hemen hemen gelişimini tamamlamış olur ve yatırımcıya fiyatların en yüksek olduğu değerde alış sinyalini verir. Diğer önemli ortak faktör ise, bazı teknik analistlerin sinyali aldıktan bir zaman sonra gerçek işlem yapmalarıdır. Teknik analistlerin bu toleransı göstermelerinin amacı, gereksiz işlem yapmamak amacıyla trendin teyid edilmesini beklemeleridir. Çok az tolerans gösterilmesi yatırımcıya aşırı işlem yaptıracaktır buna karşı fazla tolerans ise trendi kaçırmağa sebep olabilir.

Hareketli Ortalamaların Çeşitleri

-Basit hareketli ortalamalar

- Üstel Hareketli ortalamalar

- Ağırlıklı hareketli ortalamalar

Basit Hareketli Ortalamalar

Hisse senetlerinin günlük kapanış fiytlarını (K) kullanarak (n) günlük hareketli ortalamaların hesaplanması aşağıdaki formül ile kolayca elde edilir.

A ı = ( K.s + K.s-1  +.........+ K.s - n+1 ) / n =TOPLAM Ks-i+1/n    n<S

Ks= Son günün kapanış değeri

At= Son günün hareketli ortalamanın değeri

n = Hareketli ortalamaların gün adedi.

Diğer bir ifadeyle, At önceki (n) adet günün aritmetik ortalamasıdır. Örneğin, n = 3 alınarak hesaplanan A3 önceki üç günlük kapanış fiyat toplamlarının 1/3 dür.

A3=(Kı+K2+K3)/3

A4=(K2+K3+K4)/3

At=(Kt_2+Kt_ 1 +Kt)/3 olarak hesaplanır.

Benzeri biçimde 5 günlük hareketli ortalamalar için;

A5=(Kl+K2+K3+K4+K5)/5

A6=(K2+K3+K4+K5+K6)/5

A6 denklemindeki K2+K3+K4+K5=X olarak alınıp A6 denkleminde yerleştirerek A6=A5+l/5(Kt-Kt_n) elde edilir. Bu denklem hesaplama kolaylığı açısından daha elverişlidir.

Örnek:

ABC firmasının son sekiz günlük kapanış değerleri;

x1..............x8 olsun. 7 günlük hareketli ortalama için ilk

günlük hesap, yukarıdaki formül ile açıklandığı gibi, A1 =(x1+...............+x7) /7 olarak hesaplanır. 

A1 değeri grafikte işaretlenir. Bir sonraki (A2) değerinin hesaplanması için x8 değeri toplama eklenip xl değeri bu toplamdan çıkarılır ve sonuç 7 ye bölünür. Böylece elde edilen sayı grafik üzerinde A2 noktasını belirler. Sonraki A değerleri benzeri biçimde hesaplanarak hareketli ortalamaların grafik eğrisi oluşturulur

Ağırlıklı Hareketli Ortalamalar

Hisse senetlerindeki fiyat dalgalanmalarını hareketli ortalamaya daha güncel yansıtmak üzere bazı teknik analistler son günlerin fiyat dalgalanmalarının işlem yapmak için daha fazla önem taşıdığı inancındadırlar ve bu yüzden son günlere ait fiyat değerlerinin hareketli ortalamalada daha etkin olmasını tercih ederler. Ağırlıklı hareketli ortalamalar mathematik olarak aşağıdaki formül ile hesaplanır:

At=(a 1 Ks+a2Ks_ 1 +.............+anKs_n+1)/ aı +a2+...........+an

al>a2>..........an.

Son günün kapanış değeri (Ks) hareketli ortalama eğirisinde en yüksek ağırlığı (aj) taşır.

Üstel Hareketli Ortalamalar

Üstel hareketli ortalamalar daha karmaşık ve zor görülmesine rağmen, ağırlıklı hareketli ortalamalardan yanlızca (a) bileşenlerini değiştirmekle elde edilir. Matematik olarak ağırlık (a) bileşenleri üstel olarak artar ve son günlerin kapanış değerine daha fazla ağırlık vererek eski günlere çok az ağırlık verir.

Af=(a ı Ks+a2Ks_ \ +.......+anKs_n+ \ )/(a 1 +a2+.......+an)

At=( 1 -a)Kt+aK olarak kısaltılırsa işlem daha kolaylaşır.

Hareketli Ortalamaların Yorumu

Hareketli ortalamalar birçok teknik göstergede olduğu gibi alım satım seviyelerinin belirlenmesi ve riskin kontrol edilmesinde kullanılır. Bu teknik gösterge trend olan piyasalarda çok kazançlı işlemlere olanak sağlar. Kazanç / zarar ölçüsü, seçilen (n) değeri ile kontrol edilir. Profesyonel borsa oyuncuları küçük (n) portföy yöneticileri ise büyük (n) değerlerini tercih ederler. Hesaplanan günlük hareketli ortalama değerleri, gerek hareketli ortalamaların çeşidi gerekse (n) değerinden bağımsız olarak, her zaman fiyatları ardından takip ederler. Örneğin, yükselen hisse senedi fiyatı için hesaplanan hareketli ortalama her zaman hisse senedi fiyatından daha düşük, düşen hisse senedi için hesaplanan hareketli ortalama ise her zaman daha yüksektir. Fiyatlar yön değiştirdiğinde hisse senedinin fiyatı ile hareketli ortalamanın değeri kesişirler. Eğer fiyatlar yükselirken hareketli ortalamalar eğrisi ile kesişirse hisse senedinin alınması yada yeni pozisyonların ilave edilmesi, fiyatlar düşerken hareketli ortalamalar eğrisi kesişirse eldeki hisse senedinin satılması yada açığa satılması sinyali alınır. Görüldüğü gibi hareketli ortalamaların tasarım ve kullanılmasında karşılaşılan en büyük güçlük, yeni bir trendin başlayışında gerekli duyarlılığı gösteremeyişi ve dolayısıyla geç sinyal vermesi yada kısa peryotlu hareketli ortalama kullanılması halinde güvenilir sinyal vermemesidir. Fazla duyarlı sistem tasarımı (küçük n-değerli) sık sık yanlış sinyaller üreterek gereksiz işlem yapılmasına sebep olur. Kısa dönem yanlış sinyalleri filtre etmek üzere yatırımcılar çeşitli metodlar kullanırlar.

(n) Seçimi

(11) değerli küçük salınımlı fiyat hareketlerini filtre eden en popüler yaklaşım hareketli ortalamanın gün sayısını yükseltmektir. Sistemi daha az duyarlı hale getiren bu yaklaşım gereksiz işlemleri arıtarak mümkün olduğunca doğru sinyal elde etmek amacını güder. Ancak, bu yaklaşımın dezavantajı doğru sinyallerin geç alınmasıdır. Diğer bir ifadeyle, sistemin duyarlılık ve zamanlama konusunda bir seçim (trade-off) yapılması söz konusudur. Genel olarak yatay hareket eden piyasalarda küçük peryotlu hareketli ortalama, trend şeklinde seyreden piyasalarda büyük peryodlu hareketli ortalama daha iyi sonuç verir.

Fiyat Penetrasyonları

Hareketli ortalama kullanan teknik analistlerin bir başka destekleyici yaklaşımı, fiyatların hareketli ortalamadan belli bir kriter ölçüsünde uzaklaşması ile sağlanır. Penetrasyon kriteri, fiyat yüzdesi yada riske edilen sermaye olarak belirlenir. Büyük ölçüde yüzdeye tolerans gösterilmesi yada para risk edilmesi yanlış sinyallere karşı koruma sağlamakla birlikte, geç sinyal vermesi dezavantaj olarak düşünülmelidir.

Diğer Göstergelerle Teyit Etmek

Çok defa hareketli ortalamanın bir başka gösterge ile birlikte kullanılması yanlış sinyalleri süzmekte etkili bir yaklaşım olarak düşünülür. Bir kısım teknik analistler hareketli ortalamanın gösterdiği trend değişimini ilave göstergeler ile teyid ettikten sonra işlemlerini gerçekleştirirler. En çok kullanılan yardımcı göstergeler, destek-direnç seviyelerinin kırılması, Point & Figure grafiği, haftalık kanal kırılması, momentum osilatörleri, stokastik değerler vb. gibi gösterge ve yorumlardır.

Zaman Filtresi

Zaman filtresi, hareketli ortalamanın sinyal vermesinden sonra 1-2 gün gibi bir beklemeden sonra pozisyon alınmasını önerir. Yanlış sinyallerin doğrulanması genellikle 1-2 gün içinde belli olurken, gerçek anlamda bir trend için bu zaman aralığı fazla birşey ifade etmiyebilir. Bu yaklaşımının en önemli

dezavantajı, sinyalin doğru olması halinde al-sat işlemlerinin daha geç yapılmasıdır.

Zarflar

Sık kullanılan bir diğer filtre ise volatilite bandı denilen yüzde sapma bandlarıdır. Bu zarflar, hareketli ortalamanın altında ve üstünde olmak üzere seçilen bir yüzde oranında çizilen paralel hatlardır. Örneğin, 20 günlük hareketli ortalamanın altında ve üstünde %3 ölçüsünde çizilen paralel hatlar pozisyon almak için referans olarak kullanılabilir. Günlük fiyatların bu hatların altında yada üstünde kapanması al-sat sinyallerini verir. Eğer fiyatlar bandın içinde (buffer zone) seyrediyorsa hiç bir işlem yapılmaz. Bu filtrenin bir avantajı sadece 'buffer zone' dışında işlem yapıldığından yatırımcının her zaman pozisyonu yoktur. Fiyatların bir trend içinde olmadığı dönemlerde buffer zone içinde işlem yapmak zaten kazançlı olmayacaktır. Basit hareketli ortalama kullanan bir teknik analist olarak bazı kuralların hatırda tutulmasında yarar var:

1) Hareketli ortalama trend gösterir (yukarı, aşağı yada yatay) ancak sinyaller gecikmeli olarak alınır.

2) Hareketli ortalama trend çizgisi yada ortanca (medyan) çizgisi kadar etkili olmasada fiyatların hızının ölçülmesinde fikir verir.

3) Önemli trendlerin geliştiği dönemlerde;

a- Trend içinde konsolidasyon dönemlerini gösterir

b-Tepki (Reaksiyon) dönemlerinde destek-direnç seviyelerini gösterir.

4) Büyük salınımlı yatay fiyat hareketlerinde medyan çizgisi olarak gözlenir.

5) Fiyatların hareketli ortalamadan önemli ölçüde açıldığı seviyeler, aşırı pahalı ve aşırı ucuz bölgeleri gösterir.

Hareketli ortalamaların kullanılmasında bu kuralların göz önünde tutulması göstergeyi hem etkin hale getirecek hemde başarılı işlem yapabilme olasılığını yükseltecektir.

Temel veriler çerçevesinde oluşturulan bir trend beklentisinde en genel bir kural olarak hareketli ortalamanın fiyatları kestiği seviyede alım ve düşerken kestiği seviyede satış yapılır. Örneğin, 40 günlük hareketli ortalama genel olarak yanlış sinyalleri azaltırken iyi bir trend göstergesi olarak kullanılabilir. 

Kuvvetli trend içinde olan bir hisse senedi için, fiyatın hareketli ortalamaya gerilediği seviyeler (tepki satışlarından sonra) alım için uygun görülmelidir. Çok defa trende tepki gösteren fiyatlar hareketli ortalamaya yaklaştıktan sonra tekrar yükselmeye başlıyarak trend doğrultusunda hareket eder. 

İkili Hareketli ortalamalar

En çok kullanılan sistemlerden biri İkili hareketli ortalamalar sistemidir. Büyük (n) değerli hareketli ortalamalar trendin belirtilmesi ve küçük (n) değerli hareketli ortalamalar ise işlem sinyallerini almak için kullanılır.

Sistemin kuralları şöyledir:

1) Hızlı hareket eden hareketli ortalamanın (küçük n değerli) yavaş hareket eden ortalamayı (büyük n değerli) aşağıdan kesmesi alış sinyalini, yukarıdan kesmesi ise satış sinyalini verir.

2) Hisse senedinin fiyatı her iki ortalamanın üzerinde ise satın alınır, eğrilerden herhangi birinin altında işlem görürse pozisyon kapatılır. Benzer şekilde, fiyat her iki ortalamanın altında işlem görüyorsa açığa satış yapılır ve eğrilerden herhangi birinin üzerinde işlem görmeye başladığında açık pozisyon kapatılır.

Birinci kural ile her zaman pozisyon taşınmakta (long yada short) ve fiyatların çok defa trend içinde olmadıkları düşünülürse, sistemin kullanılmasında bazı sorunlar çıkacaktır. Yatay hareket eden fiyatlar sürekli zararlı işlemler yaptırarak sistemin kullanılmasını zorlaştıracaktır. İkinci kural uygulanırsa, yatay fiyat hareketlerinde pozisyon alınmamakla birçok anlamsız ve yanlış işlem önlenebilecektir.

İkili hareketli ortalamaların bir arada kullanılması teknik analistler tarafından oldukça yaygındır. Richard Donchian tarafından geliştirilen ve Ocak 1961 yılından bu yana en başarılı sistem olarak kabul edilen 5/20 Gün hareketli ortalamalar sistemi basit bir reversal (trendin döndüğünü gösteren) sistem olmayıp oldukça etkili bir filtre olarak değerlendirilir. 5 ve 20 gün seçiminde hiçbir açıklama olmamakla birlikte, bu sayların bir hafta ve bir aylık seans günleri olması makul bir açıklama olarak düşünülebilir. R. Donchian'ın sistemi, 20 günlük hareketli ortalamanın bazı

koşullar dahilinde bir volatilite kriteri ile kesilmesi fikrine dayanır. Volatilite kriteri olarak 5 günlük ortalama kullanılır. Piyasaların aşağı yada yukarı eğilim gösterdiği dönemlerda çok kazançlı işlem yapma olanağı sağlar. Yatay piyasalanne ise en azından fazla zarar edilmemesine ve risk kontrolnae imkan verir. 

TL seviyesinde satış sinyali vermiştir. Grafik üzerinde bunu görmek yada yazmak oldukça kolay görünüyor. Ancak, bu tür işlemleri yanlızca disiplinli ve planına sadık kalan teknik analistler becerebilir. Gerçekte birçok teknik analist tepki satışları yada kar realizasyonu dönemlerinde pozisyonlarını kapatmak ve kazancı kilitlemek isteyeceklerdir. Oysa, yıl boyunca sık sık gelen bu fırsatlarda disiplinli olarak sadece birkaç işlemin yapılması kazanç sağlaması yanısıra ve iyi bir teknik analist olma yolunda engelleri ortadan kaldırılacaktır. 1. bölümde bahsettiğim gibi iyi bir teknik analist olmak için mekanik bir teknik analiz sistemi yanında para yönetim ve disiplin iki önemli kavram olarak her zaman karşımıza çıkacaktır. Ciddi anlamda bir trendin gelişmemesi halinde dahi bu sistem az olsa bile kazanç gösterecek yada zarara fazla tolerans göstermeyecektir.

Sonuç olarak, ikili hareketli ortalamalar riskin kontrol edilmesi ve kazançlı pozisyonların tutulmasını amaçlayan bir sistemdir. Ancak bu sistemin en önemli dezavantajı pozisyonların her zaman (long yada short) açık tutulmasıdır. Üçlü hareketli ortalamalar ile bu dezavantaj ortadan kaldırılır.

Üçlü Hareketli Ortalamalar

İkili hareketli ortalamalar disiplinli olarak takip edildiğinde, özellikle fiyatların trend içinde hareket ettikleri dönemlerde çok kazançlı işlemler yaptırır. Fakat piyasaların trend göstermediği dönemlerde az kazançlı ya da zararlı işlemlere yol açar. Çünkü, ikili hareketli ortalama yatırımcının her zaman (long yada short) pozisyon taşımasını gerektirir. Dolayısıyla trendin olmadığı dönemlerde pozisyon taşımamak yada kenarda beklemek olanağı vermez. Üçlü hareketli ortalama bu dezavantajı ortadan kaldırmayı amaçlar. R.C.Allen tarafından geliştirilen üçlü hareketli ortalamalar sistemi oldukça popüler olup 4/9/18 günlük üç ayrı hareketli ortalama kullanılır. Üçlü hareketli ortalamaların kullanılmasıyla yeni strateji ve işlem yapma olanakları sağlanır.

Genel olarak fiyatların dip bölgelerinde yada yükselme trendi öncesinde 4 günlük hareketli ortalamaların 18 günlük hareketli ortalamayı kestiği seviyede trendin döndüğü varsayımı yapılır ve 9 günlük hareketli ortalamaların 18 günlük hareketli ortalamalar'ı kesmesi beklenir. Bu beklentinin gerçekleşmesi halinde varsayım teyid edilir ve işlem yapılır. Fiyatların tepe bölgelerinde ise muhtemel trend değişikliği yada trendin yön değiştirmesi 4 günlük hareketli ortalamaların 9 günlük hareketli ortalamayı kesmesi ile belirlenir. Bu seviyede long pozisyonların azaltılması ya da likide ederek kazancın kilitlenmesi gerekir. Trendin yön değiştirmesi 4 ve 9 günlük hareketli ortalamaların 18 günlük hareketli ortalamayı kesmelerinden sonra teyid edilir. Bu sistem hareketli ortalamalar sistemlerinde görülen ve kaçınılmaz olan seçim (trende gecikmeli katılmak yada sık sık gereksiz işlem yapmak) problemini, bazı dönemlerde piyasanın dışında kalarak, bir ölçüde azaltır.

Dörtlü Hareketli Ortalamalar

Genel olarak hareketli ortalamalar, diğer sistemlerde olduğu gibi önceden trendin olup olmadığını kestiremez. Ancak trend

varlığında pozisyonların tutulmasında yardımcı olur. İkili ve üçlü hareketli ortalamaların bu dezavantajına bir çözüm olarak dörtlü hareketli ortalamalar kullanılabilir. Sistemin kullanılması kolay olup dört ayrı hareketli ortalamalar iki ayrı set olarak kullanılır. Büyük (n) değerli iki hareketli ortalama (20/40 gün) trend göstergesi olarak kullanılır ve işlemler sadece bu iki hareketli ortalamanın gösterdiği trend yönünde yapılır. Küçük (n) değerli iki hareketli ortalama (5/12 gün) ise, ikili hareketli ortalamalarda olduğu gibi, pozisyon açıp kapatmakta tetikleme göstergesi olarak kullanılır.

Hareketli ortalamalar ile çok basit sistemler dizayn edilebilir. Bu bölümde birkaçının birarada kullanılması ile iyi bir teknik analiz sisteminin gerekli olan koşullarını biraraya getirmek istedim. Her teknik analist piyasalarda işlem yaparken değişik problem yada açmazlarla karşılaşacaktır.

Çözüm, aşağıdaki üç prensibi gözardı etmeden teknik göstergeleri kendi işlem tarzına uyacak bir şekilde kullanarak sistem geliştirmektir.

1. Sistem trend takip etmelidir.

2. Sistem riski kontrol etmeli ve aşırı zarara tolerans göstermeme/idir.

3. Kazançlı pozisyonların tutulmasını sağlamalıdır.

 

 

Teknik Analiz indikatörleri
Bu makalenin telif hakkı ve tüm sorumlulukları yazara ait olup, şikayetler için lütfen bizimle iletişime geçiniz.
URL:
Etiketler:

Bu makale 3125 kez okundu

14.9.2013 tarihinde yazıldı
Reitix

Yorumlar

  • guldane
    guldane
    30.1.2016

    makaleler iyice nerd'e bağladı, borsa finans filan bence de daha ilgi çekiciydi, devamını bekleriz, bakın hala okunuyorsunuz

  • mr w54
    mr w54
    12.6.2015

    teknik analiz yazılarınızın devamı gelmeyecek mi?

  • rzgrt
    rzgrt
    29.9.2014

    herkesin farklı indikatör kombinasyonu vardır, çok teşekkürler

Bu yazıya siz de yorum yapabilirsiniz